به پسر خالهء خود عبد اللّه بن عامر بن كريز از بنى عبد شمس سپرد ، كه فقط بيست و پنج سال سن داشت . « 1 » او با ضميمه كردن حكومت عمان و بحرين به حكومت بصره و قرار دادن سپاه ( جند ) اين ولايات تحت فرماندهى ابن عامر قدرت او را بسيار افزايش داد . « 2 » بدين ترتيب ، پنج سال پس از به خلافت رسيدن عثمان تمام ولايات مهمّ منحصرا در دست خويشان خليفه بود . هنگامى كه به سال سىام هجرى ، عثمان مجبور شد وليد بن عقبه را به سبب سوء رفتارش از حكومت بر كنار كند ، فرد اموى ديگرى ، يعنى سعيد بن عاص بن ابى احيحه ، را به جاى او منصوب كرد . او بر اساس برنامه‌اى دقيق با دادن دختران خود به اين افراد مورد علاقه‌اش روابط خود را با آنان مستحكم مىكرد . « 3 » بنابراين ، هيچ شاهدى دال بر تغيير اساسى خطمشىهاى عثمان در ميانه دوران خلافتش به چشم نمىخورد . خويشاوندگرايى او از همان آغاز آشكار بود ، امّا در نيمه نخست خلافت او مخالفتى جدى برنينگيخت . او توانست با بذل و بخششهاى افراطى و با نرمش معمولى خود ، كه شديدا با خشونت و سختگيرى عمر مباينت داشت ، صحابه برجسته و قريش را آرام نگه دارد . او همچنين به قرشيان اجازه داد كه آزادانه در ولايات فتح شده جابجا شوند ، حال آن‌كه عمر آنان را از ترك حجاز ، مگر با اجازه مخصوص ، بازداشته بود . « 4 » برخى از اينان در زمان خلافت او بسرعت ثروتمند شدند . « 5 » از سال

--> بر كنار كرد ( اغانى ، ج 4 ، ص 183 ) . ( 1 ) كايتانى بر اساس روايتى از مداينى ( طبرى ، ج 1 ، ص 2831 - 2832 ) در اين باره كه هيأتى از بصريان به نزد عثمان آمدند و از او خواستند كس ديگرى را جايگزين ابو موسى سازد ، استدلال مىكند كه وى به سبب سوء مديريت و سوء استفاده از اموال بيت المال بر كنار شد ( تاريخ اسلام ، ج 7 ، ص 238 - 239 ) . اما سخنان غيلان ابن خرشه ضبى كه مداينى نقل كرده حاكى از سوء استفاده ابو موسى نيست ، بلكه بايد گفت كه سخنان غيلان كه : « آيا حقيرى از خودتان نداريد كه او را برداريد يا فقيرى كه او را به سامان رسانيد ؟ اى گروه قريش تا كى اين پير اشعرى اين ولايت را بخورد ؟ » با حرص اموى عثمان موافق افتاد . غيلان بن خرشه يكى از طرفداران برجسته سجاح بود كه در زمان جنگهاى ردّه مدعى پيامبرى شده بود ( طبرى ، ج 1 ، ص 1919 ) . بدين ترتيب ، او احتمالا يكى از ديررسيدگان محروم از امتيازاتى بود كه از بصره آمده بودند . ( 2 ) طبرى ، ج 1 ، ص 2833 . ( 3 ) ر . ك : پيوست 3 : همسران عثمان . ( 4 ) طبرى ، ج 1 ، ص 3025 - 3026 ؛ هندز : « قتل خليفه عثمان » در مجله بين المللى مطالعات خاورميانه‌اى ، 3 ( 1972 ) ، ص 450 - 469 ، در 466 . ( 5 ) ر . ك : تاريخ اسلام ، ج 8 ، ص 69 - 71 .